De Landelijke Natuurthermometer, een tool met potentie

    Fieke Meijer
    • Iedereen (publiek zichtbaar)
    • 98
    Door Fieke Meijer 130 dagen geleden
    De Landelijke Natuurthermometer, een tool met potentie

    Een methodiek ontwikkelen die de natuurkwaliteit van de wetlands in Nederland kan monitoren. Dat is het beoogde resultaat van de LIFE IP Deltanatuur monitoringsactie  ‘Landelijke Natuurthermometer’. Bas van Gennip, bioloog en werkzaam bij Rijkswaterstaat, is de actiehouder van dit project. We vroegen Bas naar de achtergrond, ontwikkelingen en voortgang van de Natuurthermometer.

    Inzicht in de natuurwaarden

    De natuurthermometer was al een bestaand product, ontwikkeld door de markt. Zo’n drie jaar geleden hebben Rijkswaterstaat en de provincie Flevoland dit instrument toegepast op het Markermeer en het IJmeer. Bas: “De Natuurthermometer is een visueel instrument dat in één oogopslag laat zien hoe het gesteld is met de natuur in het gebied en geeft indicatief aan of er ontwikkelruimte is. Op elk gewenst meetmoment geeft het inzicht in de doelrealisatie van drie verschillende sporen. Zowel beleidsmakers als beheerders kunnen het meetinstrument gebruiken. De metingen worden verricht met bestaande gegevens zoals bijvoorbeeld GIS-gegevens of vogelwaarnemingen.”

    Onderscheidend vermogen

    “Het instrument bestaat uit drie thermometers”, legt Bas uit. “De eerste meet de score van de doelen die nodig zijn voor het behalen van de verplichtingen voor de Kader Richtlijn Water (KRW). De tweede thermometer meet de score van de doelen voor Natura2000 (N2000). Deze doelen zijn anders dan voor de KRW. Het kan dan ook voorkomen dat een gebied voor waterkwaliteit heel goed scoort, en voor N2000 doelen minder of andersom; de natuurthermometer laat dit in één oogopslag zien. De derde thermometer meet de doelen die specifiek voor dat gebied belangrijk zijn. Zo zijn bijvoorbeeld de oppervlakte ondiepe zones of het doorzicht in het water heel belangrijk voor het Markermeer. Deze gebiedsspecifieke doelen staan dus los van de KRW- en N2000-doelen. Zo kan elk gebied de natuurthermometer naar wens inrichten. Dit is uniek voor een dergelijk instrument. Het onderscheidend vermogen van dit instrument is tweeledig. Wat namelijk ook een extra kracht is van de natuurthermometer is dat je gebieden onderling kan vergelijken op basis van de KRW en de N2000-scores.”

    Doorontwikkeling in het programma LIFE IP Deltanatuur

    Zoals eerder gezegd is de natuurthermometer niet onder LIFE IP Deltanatuur ontwikkeld. Het was al een bestaande methodiek die nu wordt doorontwikkeld in het programma. Deze monitoringsactie moet uiteindelijk in 2022 leiden tot een landelijke natuurthermometer. “Met landelijk bedoelen we niet dat er één natuurthermometer voor heel Nederland is, maar juist dat het aspect erin zit dat je gebieden in het land met elkaar kunt vergelijken”, licht Bas toe. “De basis is de versie die nu wordt gebruikt in het Markermeer/IJmeer. We zijn nu aan het onderzoeken of en hoe dit werkt voor andere gebieden.

    De geluiden uit het veld zijn positief. We starten nu met de ontwikkeling van een prototype voor de Grevelingen en er wordt parallel gewerkt aan een versie voor het IJsselmeer. Dit vergt nog wel wat tijd. Het definiëren van de gebiedsspecifieke doelen voor het derde deel van de thermometer hangt namelijk nauw samen met het gebiedsproces. In het Markermeer/IJmeer werd de thermometer beleidsmatig ingevoerd als een rapportage-tool. Maar dat geldt niet automatisch voor andere gebieden. In de Grevelingen proberen we nu een relatie te leggen met het nog vast te stellen natuurwinstplan, een andere actie binnen LIFE IP Deltanatuur.  

    Veel enthousiasme

    Eind 2018 heeft Bas twee workshops georganiseerd. De eerste ging over het Markermeer/IJmeer waarbij de focus lag op de successen en het creëren van een breder draagvlak. “De natuurthermometer werkt, onder andere doordat scores op verschillende abstractieniveaus steeds te herleiden zijn.” Legt Bas uit. “Maar er zijn ook inhoudelijke aanpassingen nodig als gevolg van nieuwe inzichten hoe je de eindscore bepaalt.”  De insteek van de tweede workshop was om te onderzoeken wat de uitdagingen in de Grevelingen zijn voor het ontwikkelen en invoeren van de Natuurthermometer. Bas: “Deze workshops hebben mij veel informatie opgeleverd. Ik weet nu beter waar ik sta. Ik realiseer me dat de afhankelijkheid van de gebiedsprocessen groter is dan ik aanvankelijk dacht. Er is veel enthousiasme bij mensen om hier verder samen over na te denken. Men ziet het niet als nog een extra tool erbij, maar juist als een instrument met toegevoegde waarde: het landelijk vergelijk tussen gebieden op N2000- en KRW-doelen en de mogelijkheid gebiedsspecifieke doelen te definiëren en te meten.

    Olievlek

    Op de vraag wat de uitdaging is om een landelijke natuurthermometer te realiseren antwoordt Bas: “De uitdaging is dat je andere gebieden en geïnteresseerde partijen vindt die deze methode willen hanteren en een natuurthermometer voor hun gebied willen gaan ontwikkelen. Ik verwacht dat als de thermometers van de Grevelingen en van het IJsselmeer net zo positief ontvangen worden als die van het Markemeer/IJmeer, je een olievlekwerking krijgt en de verschillende gebieden zich melden. Het idee is om dan een marktpartij in te schakelen die, samen met de kennis en kunde binnen het programma LIFE IP Deltanatuur, het prototype verder ontwikkelt tot een gevalideerde landelijke natuurthermometer.”

    Sterke punten van de natuurthermometer:

    • De thermometer geeft op elk gewenst meetmoment herleidbaar inzicht in de doelrealisatie van de drie beleidssporen naast elkaar (N2000, KRW, gebiedsspecifieke doelen), op basis van eenzelfde basismethodiek.
    • De thermometer geeft op elk gewenst moment ontwikkelingen weer ten aanzien van de doelrealisatie en effectiviteit van maatregelen.
    • De thermometer geeft op verschillende abstractieniveaus een meer gedetailleerde natuurwaardering, die meer kwantitatief en minder kwalitatief is.
    • Positieve en negatieve scores worden allemaal meegenomen en gewogen. De ’one-out-all-out’-beoordelingen voor KRW en N2000 worden vermeden, dit geeft een beter totaalinzicht.

    Afbeeldingen:

    Pixabay, fotograaf: Skitterphoto
    Rapport Bas van Gennip

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers